دیربازی ست که در جوامع پیشرو، حقوقی مختص خالقین آثار ادبی و هنری با عنوان حق مولف تنظیم و به صورت قانون در آمده که از این طریق خالقان اثر مورد حمایت جدی مراکز قضایی بوده و آثار آن ها از دستبرد فرهنگی مورد مصونیت قرار می گیرد. این موضوع را در جوامع بین المللی و همچنین در کشور مان با عنوان قانون “حق کپی رایت ” می شناسند.
شروین کوهساری/ مجله موسیقی ملودی: اصطلاح کپی رایت یا همان مالکیت ادبی هنری که به آن حق مؤلف نیز گفته می شود به معنی حق مالکیت و بهره برداری مادی است که به آثار معینی تعلق می گیرد.
که از جمله ی آن ها: آثارادبی، آثار نمایشی و سینمایی ، کتب و آثار چاپی ، هنرهای تجسمی و … می باشند.
حقّ تکثیر یا کپی رایت ، به مجموعه‌ای از حقوق انحصاری گفته می شود که به پدیدآورنده و یا ناشر یک اثر خلق شده ی ارجینال تعلق می‌گیرد و حقوقی از قبیل نشر، تکثیر و الگوبرداری از اثر را شامل می‌شود. در بیشتر حوزه‌های قضایی، حق نشر از آغاز پدید آمدن یک اثر به آن تعلق می‌گیرد و نیازی به ثبت اثر نیست.
صاحبان حق نشر برای کنترل تکثیر و دیگر بهره‌برداری‌ها از آثار خود حقوق قانونی و انحصاری دارند که بر طبق آن هرگونه استفاده و بهره‌برداری از این آثار منوط به دریافت اجازه از ناشر یا پدیدآورنده ی آن اثر می‌باشد، که البته دارندگان حق تکثیر می‌توانند حقوق خود را به شخص دیگری منتقل کنند.
تاریخچه حق تکثیر با حقوق انحصاری و امتیازات چاپ کتاب آغاز شد، اساسنامه آن در سال ۱۷۰۹ از آن استوارت ملکه بریتانیای کبیر نام خود را گرفته‌است، که اولین اساسنامه حق تکثیر است که در ابتدا این حق تنها شامل تکثیر کتاب‌ها می‌شد.
تاریخچه ی قانون حق تکثیر در ایران نیز به قانون ثبت علائم تجاری که در سال ۱۳۰۴ تصویب شد مربوط می شود و در سال ۱۳۴۸ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان به عنوان بدنه اصلی حق تکثیر در ایران تصویب شد که البته این قانون در کشور مان هیچگاه بدرستی اجرا نشده است!
هدف اصلی قانونگذاران از وضع قوانین حمایتی حق مؤلف ، حمایت از حقوق مادی ، معنوی یا اخلاقی واقتصادی پدید آورنده اثر است که در ارتباط با مولفان و ناشران کتاب به نوعی موفق عمل نموده اند. اما در زمینه ی آثار سینمایی و بالاخص موسیقی؛ هیچگاه این قانون حتی در عرصه ی جهانی نتوانسته جلوی نشر غیر قانونی این آثار را بگیرد که این معضل در کشور های در حال توسعه همچون کشور ما به نوعی تبدیل به یکی از مشکلات غیر قابل حل در حوزه ی فرهنگی شده است!
در گذشته تکثیر غیر قانونی کاست ها و سی دی های موسیقی، هنرمندان و صاحبان آثار را مورد آزار شدید قرار می داد؛ اما پس از آغاز هزاره ی سوم و باز گشایی درهای ارتباط مجازی به وسیله ی ماهواره و اینترنت این موضوع تبدیل به یکی از معضلات قرن شد و سو استفاده از حقوق مادی و معنوی آثار منتشر شده به عنوان یکی از شغل های کاذب، پرسود و بی دردسر شناخته شد!
تکثیر غیر قانونی آثار فرهنگی که موضوع موسیقی در این مقاله به صورت دقیق تر مورد بررسی قرار می گیرد، بسیاری از ناشرین و خالقان آثار هنری که بخشی از نماد و اعتبار جامعه می باشند را منزوی کرده است که در بخش آسیب شناسی، فقدان قوانین صحیح و کارساز از سوی مسئولین ذیربط کاملا محسوس است .
موسیقی و کپی رایت در ایران از جمله مباحثی است که جدا از بی توجهی، خود قانون گذار یکی از بانیان نقض حقوق موسیقیدان ها قلمداد می شود . برای مثال پخش قطعات موسیقی در رسانه ی ملی، اماکن عمومی، رستوران ها و هتل ها هریک قوانین خاص خود را در جهت حفظ حقوق مادی و معنوی صاحب اثر دارا می باشد که هیچ گاه مورد توجه جدی قرار نگرفته است.
در کنار آن، وجود بازار سیاه فروش آثار کپی شده، دانلود بسیار راحت آهنگ ها از طریق اینترنت، عدم فرهنگ سازی مناسب و کافی و البته عضو نبودن ایران در قانون کپی رایت جهانی همگی به نوعی دست به دست یکدیگر داده اند تا این تخلف در ایران بیش از پیش توسعه ی منفی پیدا کند .
وجود مراحل سخت عبور از ممیزی های مختلف برای اخذ مجوز رسمی انتشار آلبوم موسیقی و البته رد شدن بسیاری از این آثار به دلایل غیر تخصصی و وجود لابی های متعدد هم از دلایل دیگر بوده که بسیاری از هنرمندان را وادار به انتشار غیر قانونی و زیر زمینی آثارشان می نماید و مشکل عمده ی بسیاری از دست اندر کاران موسیقی در کشور ماست که به این معضل دامن می زند!
پایان بخش نخست
- شروین کوهساری/ مجله موسیقی ملودی