برچسب: موسیقی جز

موسیقی در نیمه اول قرن بیستم دارای تنوع زیادی در مکاتب مختلف نبود و هیچ نظام یکتایی در قرن بیستم بر موسیقی حاکم نبود. شاید دلیل آن این باشد که تغییر جدی در مبنای هنر پیدا شد که به تبع آن مبنای فرهنگی و جمعی به مبنای شخصی و فردی تبدیل شد؛ بنابراین تنوع آثار موسیقی در قرن بیستم بیشتر بر اساس ذوق فردی است تا سبک های گروهی.

• توجه به موسیقی محلی در غرب

در این قرن عده‌ای از آهنگسازان به بررسی دقیق‌تری از موسیقی محلی و فولکلور پرداختند. موسیقی محلی در تمام فرهنگ ها و اقلیم‌ها به طور سینه به سینه به افراد منتقل می‌شده است و در این قرن فرصتی پیش می‌آید تا آهنگسازان علاقه‌مند از نظر علمی به موسیقی محلی نگاه کنند و تکنیک‌ها و زیبایی‌های بدیع آن را کشف کنند و در قالب مدرن از آن ها استفاده کنند و در آثار خود از آن ها الهام بگیرند مانند؛ استراوینسکی، بارتوک و … .

قرن بیستم دورانی است که غرب به بحرانی در زمینه ایده‌های جدید در رشته های مختلف هنری دچار می‌شود، در نتیجه عده ای دیگر از آهنگسازان غربی به موسیقی شرق و غیر اروپایی روی می آورند به این ترتیب که ملودی اصلی را از شرق و کشورهای غیر اروپایی می‌گرفتند و در قالب‌های غربی گسترش می‌دادند. آهنگسازانی مانند؛ دبوسی و مسیان از اين سبك پيروي كردند.

• موسیقی جز؛ موسیقی سیاهپوستان آمریکایی

گروه دیگری از آهنگسازان غربی هم از موسیقی جز آمریکایی که برخاسته از موسیقی سیاهپوستان آمریکاست، تاثیر پذیرفتند مانند دبوسی، جورج گرشوین، استراوینسکی و …

جز سبکی است که ریشه در بداهه‌پردازی دارد و ویژگی آن ریتم سنکپ دار و ضرباهنگ مداوم است و با سازها و رنگ آمیزی خاصی اجرا می‌شود. این سبک در آمریکا و بیشتر به وسیله سیاهپوستان تکامل یافت و در اوایل قرن بیستم به سبکی محبوب بدل شد.

قرن بیستم زمانی است که زنان بیشتر از قبل به فعالیت در زمینه موسیقی می‌پردازند مانند؛ امی بیچ، باربارا کالب و … .

• مکاتب نیمه اول قرن بیستم
• امپرسیونیسم؛ تأکید بر فضاسازی در هنر

در این مکتب بیشتر بر رنگ آمیزی، فضاسازی و سیلان تاکید می‌شد و موسیقی و نقاشی آن از آثار ادبی سمبولیسم تاثیر می‌گرفتند و آهنگسازان این مکتب عبارتند از؛ دبوسی، موریس راول و گابریل فوره.

• نئوکلاسیسم

این مکتب واکنشی نسبت به رمانتیسم و امپرسیونیسم بوده و به موسیقی باخ رجوع کرده است و هنرمندان این مکتب؛ تی. اس. الیوت در شعر، پابلو پیکاسو در نقاشی و استراوینسکی و پل هیندمیت در موسیقی بودند.

• اکسپرسیونیسم؛ ناشی از نارضایتی اجتماعی

تاکید بر حس شدید درونی این جنبش ریشه در نارضایتی اجتماعی دارد و مرکز آن آلمان و اتریش است و آهنگسازان آرنولد شوئنبرگ، آلبان برگ، آنتوان وبرن بودند.

• فاطمه قائلی

بابک رجبی: در یک ارکستر سمفونیک یک به یک سازها قطعیت حضور دارند به این مفهوم که نمی توان تعداد و نسبتهای یک گروه زهی را به هم زد، ولی در گروهی که اساس آن بر ارکستراسیون ترکیبی استوار است ،امکان چیدمان وتعدیل متناسب با ظرفیت های مذکور فراهم می باشد. به عنوان مثال در شروع بخش دوم برنامه با اینکه تصانیف با حضور دو وکالیست و یک پیانیست همراه بود از تاثیر گذارترین وجذاب ترین بخشهای برنامه بود،یکی از دلایل این جذابیت این است که مخاطب در ارتباط با اثر توان آنالیز تک تک واسطه ها را پیدا می کند.
خوانندگان این ارکستر همگی با مایه هایی از آواز کلاسیک در نوع ویبراسیون ها واجرای تکنیکهای فالستو وگاهی اشاره به لحنهای موسیقی پاپ دارای صداهایی یک دست و یک رنگ بودند،در همین چیدمان این سوال پیش می آید که آیا تمام قطعات می توانست با حضور یک یا دو خواننده به انجام برسد؟ ترانه های اجرا شده با صدای رضا بصیری که به لحاظ لحن آواز و فیگوراسیون ،خواننده ی معروف و محبوب ایتالیایی(لوچیانو پاواروتی) را یادآوری می کرد، با صلابت و تسلط خاص اتفاق افتاد. مسعود عظیمی فر با صدایی که در حد یک ساز ژوست بود،ساکسیفون آلتو و کلارینت را نیز چاشنی هنرنمایی خود کرد. حسین زاولانه خواننده ی آلبوم شکپوی(کارهای تازه بر اشعار حافظ و دیگران) با اجرای قطعات اسفندیار منفرد زاده حضار را به قلب خاطرات فرو برد. فرید فرخ پوربا صدایی صمیمی تر،با رنگ آمیزی پاپ در در ایجاد ارتباط با مخاطبانش جلوه ای تازه آفرید.و مارتیک آوانسیان با رنگ صدایی متفاوت تر ازسایرین تکیه رابر ارائه ی اصل صدای خود گذاشت تا از شباهت صدایش به سبکهای دیگر بکاهد.
نوازنده‌ی تک‌سازها به عهده‌ی: آربی بابومیان( پیانو ) پارکف بابومیان (آکاردئون) حسین چمن پرداز(هارمونیکا) بود. نوازندگان ساکسیفون آلتو: ژیرایر غریبیان، ورژملیکیان، مسعود عظیمی فر،همایون مسائلی و مسعود امینی ونوازندگان ساکسیفون تنور:میناس گئورگیان، آسپت سیمونیان و ادموند غازاریان بودند.ترومبون را جعفر سیامکی وترومپت را سعید شفیعی و حسین کیانی نواختند. نوازندگی گیتار با سارو قاراخانیان،احسان صوفیان و علی عمادی وبیسیست گروه رافی خدابخشیان بود. پرکاشن را مهران ترکیان ودرامز را کارن اوهانیان نواختند. مایسترگروه زهی احسان عباسی ،ویلن نوازان آنسامبل زهی :رامین یوسف زمانی،بهروز گلکار،امید شریفی،علی رضا اوجی،نوید شعبان زاده ومهدی قاسمی بودند. ویلن آلتو:داریوش حجازی،حسن گلنار،ویلن سل:کیوان حبیب زاده وعلی آقاجانی همگی گروه زهی ارکستر سمفونیک تهران بودند.
این ارکستر با عنوان ارکستر جز کلاسیک تا سیس شده است با این توضیح که آربی بابومیان به موسیقی جز علاقه مند است و در تنظیم جدید قطعات از پاساژهایی با فواصل موسیقی جز استفاده می کند. اساس موسیقی جز نه تنها بر فواصل،آرپژها و پاساژهای تک ساز ،بلکه در نظام ریتمیک وارکستراسیون دارای المانهای منحصر به فردی است. پلی فونی و تترافونی فیگورهای ریتمیک در موسیقی جز دارای ساختاری شبکه ای و پیچیده است. اجرای گروهی وینتون مارسالیس در فستیوال مارسیاک نمونه ی خوبی برای دریافت فرم موسیقی جز به شکل تکامل یافته تری از آن است.
قطعات کنسرت آرپا ترانه هایی است که با فواصل معمول و متداول پاپ ساخته شده و سالیان پیش ضبط و پخش شده است تنظیم کننده برای اجرای این اجرا تصمیم به تغیر برخی المانهای قطعات گرفته و دست به رنگ آمیزی با فرم وفواصل موسیقی جز و بلوز زده است. از میان این آهنگها آنهایی که در ساخت ملودیهای آوازی(وکال)یا یا ترکیب بندی اورتور وتم های اصلی به فواصل و بیانمندی سبک های جز یا پانک نزدیک بودند با تنظیم فضاهای آکوردال جز خوش تر به هم نشسته بودند.و انگار آثار با تنظیمی یکدست تر تالیف شده بودند.
وقتی یک قطعه ی موسیقی واریاسیون می شود(تم واریاسیون)آهنگساز با در نظر گرقتن یک موتیف یا تم ملودیک قطعه ای جدید با خصوصیات تازه و منحصر به خود می سارد که تنها بویی از قطعه ی اصلی برده است .که در این صورت نیز ما با اثری یکسر جدید مواجهیم.آربی بابومیان معتقد است هنوز سلیقه شنیداری به حدی نرسیده که بتوان یک قطعه را به صورت بنیادین تغیر داد.و مثلن ملودی های خواننده را نیز از حالتی مثل پاپ به جز تغیر داد واین تغیرات را تنها در تنظیم قطعات جایز می داند.
آثار هنری گذشته هرچند در حافظه ی تاریخی ما حضور دارند وشنیدن دوباره ی آنها زنده کننده ی خاطرات ما هستند،ولی مخاطب به دنبال چیز دیگری هم هست که آنرا در مواجه شدن با یک پدیده جدید ترغیب می کند.این اتفاق می تواند یکسره و بنیادین نو باشد یا اینکه یکی از لایه های آن دارای این خصیصه باشد.تنظیم دوباره ی قطعات به وسیله ی آربی بابومیان نوآوری در لایه ای از این بسته ی هنری است.
در این خصوص نکته ی مهم این است که وقتی قطعه ای بوسیله ی مولف خود خلق و تنظیم می شود،نت به نت و ضرب به ضرب مرتبط با فضای حسی و شناختی مولف و وابسته به شرایط زمانه و اتمسفر کلی آن شکل می گیرد،حال اینکه خارج کردن یک قطعه از ماهیت اصلی خود چه در تنظیم یا تغیر در ملودی وکال یا حتی ترکیب کولاژ مانند چند آهنگ اگر نتواند به بیانی تازه و تولدی دوباره برسد ممکن است به ساحت اصلی آهنگ ضربه بزند و در حدود یک تجربه ی عقیم باقی بماند.
در اجرای زنده توان میکس و لول کردن صداها وجود ندارد و هرچه هست در شیوه ی هارمونیزه کردن، نسبتهای زیر و بمی(اکتاواسیون)سازبندی(ارکستراسیون)نوانس(شدت در تولید صوت) بر عهده ی آهنگساز ورهبر گروه ودر انتها صدابردار است.مثلن اینکه صدای خواننده ضعیف باشد یا کلام مفهوم نباشد ممکن است ایراد صدابرداری باشد ولی شنیده نشدن صدای گروه گیتار شاید به ارکستراسیون(سازبندی)یا پارتیسیون(شیوه یآهنگسازی و نت نویسی) بستگی بیشتری داشته باشد. یا مثلن حضور گیتار بیس که با نوازنده ای که روی صندلی به هیات یک نوازنده ی کلاسیک اجرا می کند بعنوان یک صوت الکترونیک در کستره ی باس با صدای کلی گروه در اجرا ایجاد فاصله می کند. در صورتی که در ضبط استدیویی بسیاری از این مشکلات قابل حل است و چه بسا با گوش دادن اصل این آهنگها که در استدیو به ضبط رسیده اند بسیاری از این مباحث را منتفی می کند.
آربی بابومیان فرم تنظیم را بر مبنای توان نوازندگان قرار می دهد او می گوید قطعات را یک در جه از توان اجرایی نوازندگان دشوارتر می نویسم تا در نوازنده انگیزه ایجاد شود و اورا در راستای کار به تجربه وشناخت جدید برساند.
روند وچیدمان قطعات در یک اجرای موفق از مسایل مهم به شمار می رود.ارکستر آرپا به تنوع اجرای آثار دقت بسیار دارد.ارائه ی اجرایی که سراسر تصنیف و ترانه باشد قطعات بی کلام وتعدد خواننده ایجاد تنوع می کند.واز همین جهت حاکمیت منطقی روایی بر ترتیب اجرا ی آهنگها در تنوع و خستگی کارها برای مخاطب نقش تعین کننده دارد.روایت زندگی انسان روایتی تکراری و روزمره است،مجالی که فضاهای هنری برای هنرمند ومخاطب بوجود می آورند تعریف تنوع در روایت زنگی است حمایت ارگان های دولتی از احساسات ونیاز های مردم به شایستگی دولت و مردم دوستی آن مهر تا یید می زند.نا امیدی وانفعال انرژی جامعه ی هنر، به خستگی روح اجتماع کمک می کند و گله مندی های تکراری ما بی اینکه ترحم کسی را بر بینگیزد چیزی از مظلومیت هنرمندان موسیقی نکاسته چه بسا آن را از ارزش و محتوا خالی میکند.

• بابک رجبی/ مجله‌ی موسیقی ملودی

بابک رجبی: ارکستر موسیقی جز کلاسیک آرپا به رهبری «آربی بابومیان» در سال ۱۳۷۵ در اصفهان تاسیس شد.دکتر بابومیان که رهبری ارکستر سمفونیک اصفهان را در کارنامه ی حرفه ای خود دارد، با بهره گیری از نوازندگان مجرب و اجرای کنسرتهای موفق و متعدد در اصفهان، تهران وسایر شهرستانها، علاوه بر شناسایی، پروراندن و معرفی استعدادهای موسیقایی استان ، رسالت خود را در سیر صعودی کمی و کیفی هنر موسیقی اصفهان به خوبی به انجام رسانده است.این مهم از تعداد کنسرت های موفق سالیانه ی این گروه در معرفی سبک های مختلف موسیقی با شناخت موسیقی مردم پسند و با در نظر گرفتن تمامی محدودیت های اجرایی به خوبی نمایان است.ارکستر آرپا هرگز از سیر اندیشه و تفکر رونق موسیقی اصفهان به دور نبوده است وبرای دست یابی به روندمعقول ومنطقی تکامی موسیقی استان تلاشی همیشگی آرمانی و ملموس دارد.
این ارکستر چندی پیش با اجرای زنده ی موسیقی کارتون و فیم به مدت پنج شب برای کودکان سه تا نود نه ساله در سالن های اصفهان به روی صحنه رفت.هنگام اجرای موسیقی فیلم یا کارتون مربوطه روی پرده برای حضار پخش می شد این کنسرت با استقبال مردم و موفقیت بسیار مواجه بود. دکتر «آربی بابومیان» فارغ‌التحصیل موسیقی از دانشگاه ایروان مدیر آموزشگاه موسیقی و انجمن فیلارمونیک آرپا در محله‌ی جلفای اصفهان، مدرس آواز کلاسیک و نوازنده‌ی پیانوست. او به‌عنوان تنها کسی که در این شهر دکترای موسیقی دارد از افتخارات اصفهان به شمار می‌رود.
آربی بابومیان شاگردان باسواد و قابلی در زمینه ی موسیقی و به خصوص آواز به جامعه ی هنر اصفهان معرفی کرده است. از آن‌جا که آواز معمولن به‌صورت حسی خوانده می شود و دو عنصر فیزیکی گوش و حنجره در آن ملاک اصلی است و به‌خصوص این‌که ابزار آن همیشه همراه آدمی است و کشف استعداد در آن شخصی و با نظر اطرافیان و غیر متخصصین صورت می‌گیرد. آموزش متعارف آن نیز بر مبنای شعر و باز خوانی ردیف آن‌هم به‌صورت گوشی و سینه به سینه انجام می‌شود، پشتکار و تلاش هنرجو برای کسب آگاهی های علمی آن ناقص صورت می گیرد.از این رو دانش خوانندگان نسبت به تئوری موسیقی دچار ایرادهای اساسی است.
همت و تلاش آربی بابومیان و خط مشی آموزشگاه آرپادر تکیه بر آموزش آکادمیک و علمی به هنرجویان باعث شده است استدیوهای اصفهان شاهد حضور خوانندگانی باشد که کارهایشان را از روی پارتیتور ضبط می کنند. ارکستر بزرگ آرپا این بار در تاریخ پانزدهم و شانزدهم تیر ماه با گروهی مشتمل بر سی و شش نوازنده و خواننده با همکاری حوزه ی هنری اصفهان در سینما سپاهان برای اجرای ترانه های پاپ فاخر روی صحنه رفت.
بخش اول برنامه با نه ترانه ی پاپ با حضور پنج خواننده ی گروه اجرا شد.هر ترانه را یک یا دو نفرخواننده اجرا می کردند.قطعات مات و مبهوت از فریبرز لاچینی،در خموشی های ساحل از کلیف بارمن،شب نقاشی از فردین خلعتبری،دستهای آلوده از بابک بیات،نفرین از پرویز مقصدی،مرد تنها از اسفندیار منفردزاده،آفتاب عشق از آراز دهره،آهنگ بی کلام پاییز از فریبرز لاچینی و گنجیشکای خونه از بابک بیات با تنظیم وارکستراسیون جدید به سمع ونظر بینندگان رسید.
اما بخش دوم با اجرای چند ترانه ی محلی از جمله جان مریم، جان بالا دلا جان جان، مستم مستم و تو بیا با حضور دو خواننده و یک پیانو شروع شد و پس از آن گروه به اجرای غم تنهایی از ویلیام خنو،کهکشان عشق از محمد سریر،گل سرغ از پرویز مقصدی،امروز می خام بهت بگم از امید عطار نژاد،یه شب مهتاب از اسفندیار منفرد زاده،ترانه سکوت از معمدرضا چراغعلی،دل دیوانه از ویگن ترتریان و ایرونی از امیر رضا عطاری پرداخت.
ارکستره کرده و تنظیم قطعات وهمچنین تمرینات طاقت فرسای گروه برای این اجرا ستودنی است .کنسرتی که از حدود ساعت هشت شب تا دوازده ادامه داشت و در آن یک سر ترانه های به یاد ماندنی ایرانی اجرا شد.مجری این برنامه مدت زمان تمرین گروه را سه ماه یک روز در میان اعلام کرد.گرد هم آمدن وتمرین کردن بیش از سی نفر نوازنده وتمرین سه ماهه یک روز در میان در وضعیت فعلی آنهم در شهر اصفهان بیشتر به یک معجزه یا لطف الهی از طرف خداوند شبیه است.

رهبر و آهنگساز یک ارکستر در ایران بایستی از گذشت و پذیرش بسیار برخوردار باشد تا بتواند شاهد نزول کار فاخر خود در هنگام اجرا باشد امکانات کمی و کیفی اجرا از قبیل اکوستیک صدا طول و عرض سن و فاصله ی قرارگیری تماشاچیان و مونیتورینگ صدا برای نوازندگان و صدا برداری که در وضعیت بحرانی قرار دارد باعث می شود از صد در صد کاری که رهبر انتظار آن را دارد چیزی حدود سی چهل در صد عاید او شود. البته تعدد متریال در اجرای موسیقی در حالی که سن و سالن ظرفیت آمیزش و آنالیز صداها را نداشته باشد، برعکس عمل می کند.وقتی چیدمان کلاسیک با شش ویلن ،دو ویلن چلو، سه ویلن آلتو ودوازده ساز بادی برنجی ارکستره می شود و از سوی دیگر چهار گیتار یک پیانو درامز و پرکاشن با حجم صوتی زیاد در تدارک رهبر گروه است ، نیاز به سالن بزرگ، صدابردار متخصص،و سن با ابعاد کافی ضروری است.به عبارتی اگر ظرف از مظروف کوچک تر باشد سر رفتگی حاصل می شود و عواقب این سررفتگی متوجه کیفیت کار هنری است.حال این سوال که آیا می تواندر سازبندی یک گروه تغیر ایجاد کرد یانه؟

• بابک رجبی/ مجله‌ی موسیقی ملودی