برچسب: مشیر همایون شهردار

شهرزاد شاه‌کرمی: به مناسبت سالروز درگذشت استاد مشیر همایون شهردار ( ۱۱ بهمن ماه به سال ۱۳۴۹) سرگذشت این هنرمند فقید را ورق می‌زنیم:

دو سطر از سرگذشت من فراگیر              و زان پس پندهای پر بهاگیر
حبیب الله مشیر همایون شهردار در سال ۱۲۶۴ دیده به جهان گشود. تحصیلات خود را در مدرسه آلیانس به پایان رساند و سپس به خدمت دولت درآمد. پدرش از نزدیکان سپهسالار بود و دو پیانو به ایران آورد، که یکی را در خانه خود نگاه داشت و به این ترتیب، همایون از ۶ سالگی نواختن پیانو را آغاز کرد.
وی مدت زیادی شاگرد محمد صادق خان، بهترین استاد و نوازنده‌ی سنتور زمانش بود و ردیف موسیقی ایرانی را به وسیله سنتور آموخت و روی پیانو تقلید کرد، از همین روی در نواختن پیانو صاحب سبک خاصی شد که بسیار شبیه سبک سنتور بود. در ۱۰ سالگی به نوازنده‌ای چیره دست بدل شد، که بسیار به شنیدن آوای سازش رغبت می‌کردند.
استاد مشیر همایون شهردار مدت زیادی به کارهای دولتی اشتغال داشت. مدتی قاضی شعبه اول دادگاه در وزارت دادگستری تهران بود. پس از آن دادستان دادگستری اصفهان و چندی بعد رئیس اداره‌ی ذوب آهن شد. اما بدون در نظر گرفتن سلسله مراتب رشد اداری، او همیشه یک موسیقی دان و هنرمند بود.
در سال ۱۳۲۰ بازنشسته شد و از آغاز تأسیس رادیو با این مؤسسه همکاری داشت. او همچنین به طور مداوم همکار شورای موسیقی رادیو ایران بود. مشیر همایون شهردار بسیار تلاش می‌کرد تا ردیف موسیقی ایرانی را به هر ترتیب بر روی پیانو منتقل کند که این خودپایه‌ای برای ایجاد ادبیات پیانو در آن زمان بود. وی قطعه‌ی جالبی را در دستگاه راست پنجگاه بر روی پیانو اجرا کرد که از مشکل‌ترین قطعات موسیقی ایرانی به حساب می‌آمد.
در سال ۱۹۰۹ میلادی استاد شهردار به دعوت کمپانی His master Voice به لندن سفر کرد و تعدادی آهنگ ایرانی بر روی صفحات ضبط کرد که متأسفانه در دسترس نیست. در سال ۱۳۱۲ شمسی نمایندگان کمپانی کلمبیا با وسایل کار به تهران آمدند و او را برای ضبط آهنگ‌های ایرانی دعوت کردند. محصول آن زمان یکی از عالی‌ترین قسمتهای موسیقی ایرانی است. قطعاتی که مشیر همایون همراه با ظلی خواننده‌ی معروف و فقید اجرا کرده است. این قطعات هنوز مورد توجه اهل فن و موسیقی شناسان است. مقدمه این آهنگ‌ها همه از خود مشیر همایون است که نهایت استادی، نوجویی و نوآوری خود را در ابداع این قطعات به اثبات رسانده است.

مشیر همایون علاوه بر نوازندگی پیانو، در آهنگسازی نیز دست داشت و بسیار مبتکر و خلاق بود. او تعدادی اپرت نیز تصنیف کرده که شعر و آهنگش هر دو از خود اوست. در اپرت روش خاصی داشت، یعنی تلاش می‌کرد تا از اشعار گذشتگان و استادان سخن قطعاتی را انتخاب کرده و در اپرت خود به کار برد. اپرت یوسف و زلیخا و خسرو و پروانه از بهترین آثاری بود که این آهنگساز، تصنیف کرد: “دوستان شرح پریشانی من گوش کنید” یکی از ترانه های اپرت یوسف و زلیخا است که هنوز مردم زمزمه می‌کنند و به یاد دارند.
خسرو و پروانه را مشیر همایون از افسانه “مادام کاملیا” (اثر الکساندر دوما) گرفته بود؛ چرا که در زمان اقامتش در فرانسه تحت تأثیر آن قرار گرفته بود. او این افسانه را به نام خسرو و پروانه در تهران اجرا کرد که نتهای این اپرت را “ابراهیم منصوری” هنرمند معروف نوشته بود.
چندی بعد، مشیر همایون دست به خلق اپرت رستم و سهراب زد. ملودی‌های این اپرت در دست است اما افسوس! که هیچگاه به صفحه نرفت. شهردار، هنگامی که در رادیو مسئولیت شورای موسیقی را قبول کرد، ارکستری به نام ارکستر ویژه بنا نهاد. این ارکستر قطعاتی را که برای ارکستر تنظیم شده بود به سبک موسیقی غربی اجرا می‌کرد. به دنبال آن ارکستر فارابی به وجود آمد که مشیر همایون آهنگ‌هایی برای این ارکستر ساخت.
استاد شهردار، در شاعری نیز دستی داشت و سرگذشت خود را به نظم چنین نقل کرده است:
دو سطر از سرگذشت من فراگیر                و زان پس پندهای پر بهاگیر
زهجرت در هزار و سیصد و چهار             شدم وارد در این دشت محن زار
چو فارغ گشتم از تحصیل دانش                  شدم با بخت خویش اندر کشاکش
سپس دعوت شدم از انگلستان                     که سازم صفحه‌ای از لحن ایران
دفتر زندگی صاحب این همه شور و احساس، هنرمند وطن پرست و آزاده پس از ۷۰ سال خدمت به موسیقی ملی ما در روز ۱۱ بهمن ماه ۱۳۴۹ (در سن ۸۵ سالگی) بسته شد. روحش شاد!

• شهرزاد شاه کرمی/ مجله موسیقی ملودی