استاد موسیقی قوالی، «نصرت فاتح علی‌خان» در چنین روزی ۱۶ اگوست ۱۹۹۷ درگذشت. این استاد بزرگ در موسیقی ملل جایگاه بسیار رفیعی داشت و توانسته بود با کمک نوآوری‌هایی که در موسیقی قوالی ایجاد کرده بود آن‌را جهانی کند و به همکاری با بسیاری از هنرمندان مطرح دنیا بپردازد.
مجله‌ی موسیقی ملودی: آن‌دسته از مردم آمریکا که در تورها و کنسرت‌های نصرت فاتح علی‌خان شرکت کرده بودند اعتقاد داشتند که موسیقی وی انسان را هیپنوتیزم می‌کند. هم‌چنین بنا به بازتاب حضور پرطرف‌دار استاد نصرت در عرصه‌های جهانی موسیقی، دولت آمریکا قصد داشت از وی تقاضای تدریس تکنیک‌ها و فنون موسیقی قوالی را در دانشگاه‌های این کشور کند که البته نصرت فاتح علی‌خان درسن ۴۲ سالگی و در روزی مانند امروز درگذشت. اما سوال این است که چگونه این استاد موسیقی قوالی توانست صدای افسون‌کننده‌ی خود و قوالی را به گوش دنیا برساند؟
نصرت در ۱۳ اکتبر سال ۱۹۴۸ در شهر لیال‌پور پاکستان (فیصل‌آباد کنونی) زاده شد. او در خانواده‌ای از قوال‌ها به‌دنیا آمد که بیش از ۶ قرن به قوالی، این موسیقی پر رمز و راز اشتغال داشتند. پدر نصرت و عموی وی هر دو از اساتید برتر قوالی در نیم قرن گذشته بودند و با این پیشینه، استاد نصرت فاتح علی‌خان از کودکی نواختن ساز طبلا و آموختن قوالی را فرا گرفت.
در سال ۱۹۶۴ استاد «فاتح علی‌خان» پدر نصرت درگذشت و بنا به اصرار اعضای گروه (که از اعضای خانواده و بستگان نصرت بودند) وی سرپرستی گروه خانوادگی قوالی را برعهده گرفت و در پی راهنمایی‌های پدرانه‌ی عموی خود، استاد «مبارک علی‌خان» به سرعت به جایگاه رفعی دست پیدا کرد. اولین اجرای نصرت فاتح علی‌خان در مراسم چهلم پدر وی بود.
نصرت از ابتدا با رسم و رسوم کهنه و با درجا زدن سر ناسازگاری داشت و قصد وی اضافه کردن نوآوری به موسیقی قوالی بود. از این‌رو با شناختی که در فرم‌های موسیقی کلاسیک پاکستانی داشت شیو‌ه‌ی «خیال» را به قوالی اضافه کرد. این اتفاقات باعث مطرح شدن بیش از پیش وی شد و به‌زودی نصرت فاتح علی‌خان، از همه‌ی گروه‌های کشورش پیشی گرفت. عده‌ای این نوآوری‌ها را نکوهش کردند و نصرت در پاسخ آن‌ها گفت: « رسم و رسوم موجودی مرده و بی‌جان نیستند و برعکس، کاملن زنده و در حال رشد و تکامل‌اند. وظیفه‌ی من به‌عنوان یک موسیقی‌دان این است که برای مردم زمان خودم موسیقی بیافرینم.»
به گزارش مجله موسیقی ملودی در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی، نصرت وارد عرصه‌ی آهنگ‌سازی برای فیلم شد و در ابتدا سینمای پاکستان، سپس بالیوود (صنعت فیلم‌سازی هند) و در نهایت هالیوود از این استاد بزرگ برای ساخت موسیقی فیلم دعوت کردند. فیلم‌سازان پاکستان و هند نصرت را می‌پرستیدند و حضور آثار موسیقایی وی در یک فیلم تضمینی برای فروش بالا و استقبال مردم بود.
در سال ۱۹۸۵ پیتر گبریل موسیقی‌دان انگلیسی که علاوه بر پژوهش‌های موسیقی و سبک تجربی خود برای تاسیس کردن گروه جنه‌سیس نیز شهرت دارد از نصرت دعوت به همکاری کرد تا برای فیلم آخرین وسوسه‌ی مسیح موسیقی بسازند. این همکاری‌ها ادامه پیدا کرد و گبریل با شرکت پخش موسیقی خود تهیه‌ی ۵ آلبوم نصرت را تا پایان عمر وی برعهده داشت. هم‌چنین گیتاریست کانادایی، مایکل بروک نیز علاوه بر همکاری با نصرت در تهیه‌ی موسیقی فیلم در تولید و تهیه‌ی ۲ آلبوم موسیقی وی نیز مشارکت داشت. جف باکلی، هنرمند تحسین شده که در جوانی در اثر تصادف از دنیا رفت از طرف‌داران نصرت بود و موسیقی وی را افسون کننده می‌دانست. لوچیانو پاواروتی بزرگ، استاد مسلم اپرا با صدای تنور، در تلاش بود که آلبومی را با همکاری نصرت فاتح علی‌خان عرضه کند.
در سال ۱۹۹۵ موسیقی فیلم «راه رفتن مرد مرده» را ادی ودر از گروه پرل جم، با همکاری نصرت تهیه کردند. این همکاری‌ها ادامه داشت تا زمانی که در سال ۱۹۹۷ نصرت فاتح علی‌خان به‌دلیل مشکلاتی در زمینه‌ی سلامت جسمی خود داشت تصمیم گرفت به لس‌آنجلس سفر کند و در آن‌جا بیماری نارسایی کبد و کلیه‌اش را مداوا کند. متاسفانه در میانه‌ی راه به‌علت وخامت حال نصرت فاتح علی‌خان، بیمارستانی در لندن او را بستری کرد و در ۱۶ اگوست ۱۹۹۷ دنیا از شنیدن صدای پر رمز و راز این استاد قوالی محروم شد.
از نظر مخاطب غربی، قوالی موسیقی مرموزی است. شاید به این دلیل که این موسیقی هم صوفیانه است و هم درون مایه‌ای از مذهب را با خود همراه دارد و شنونده را به یک سفر معنوی می‌برد. مجله‌ی بیلبورد در سال ۲۰۰۱ استاد نصرت فاتح علی‌خان را تار زرین این موسیقی پر رمز و راز خواند.
- ثمر سعیدی / مجله‌ی موسیقی ملودی