آلبوم «ضربی‌های قدیمی» به روایت استاد فروتن

forutan

آلبوم موسیقی «ضربی‌های قدیمی» به روایت و اجرای استاد «یوسف فروتن» از سوی موسسه فرهنگی – هنری ماهور منتشر شد.

به گزارش مجله موسیقی ملودی این اثر شامل مجموعه‌ای از ضربی‌های استاد فروتن در دستگاه‌های شور، ماهور، سه‌گاه، چهارگاه و آوازهای افشاری، بیات ترک، دشتی و بیات اصفهان است. در دفترچه‌ی همراه سی‌دی به قلم «فرشاد توکلی» می‌خوانیم: «سبک فروتن در سه‌تار، جایی است که ردیف میرزا حسین‌قلی با ضربی‌ها و پیش‌درآمدهای رکن‌الدین مختاری به یکدیگر می‌رسند و این هر دو با ظرافت‌های سه‌تارِ درویش خان و رنگ‌آمیزی‌های پیانوی مشیر همایون شهردار در هم می‌آمیزند… سه‌تار فروتن، سرود ملی دوره ناصری (ساخته ژان باتیست لومر) را با همان اصالت روایت می‌کند که رِنگ شهر آشوب شور را.»

استاد فروتن علاوه بر مهارتش در نوازندگی تار و سه‌تار یا سازهایی چون پیانو، ویلن و ضرب هم آشنایی داشته است. در این مجموعه آثاری از رکن‌الدین مختاری، همایون شهردار، درویش خان، مرتضی نی‌داوود، منتظم‌الحکما و تصنیف‌های «چه شورها» و «ای امان» از «عارف قزوینی» را اجرا کرده است.

آلبوم موسیقی مذهبی «غزال حرم» با آواهای عارف قزوینی

ghazal-haram

آلبوم موسیقی مذهبی «غزال حرم» با صدای عین الله رضایی و آواهای عارف قزوینی ، مشكین و امیر مسعود رضایی توسط مركز موسیقی حوزه هنری روانه بازار موسیقی شد.

به گزارش مجله موسیقی ملودی در اين آلبوم موسيقايي ويژه ايام ماه محرم قطعات «خرابه» با شعر منسوب به جوهري و آهنگ عارف قزويني ، «دير راهب» دوبيتي از ابو سعيد ابي الخير و آهنگ مشكين ، «در درياي نجف» شعر وآهنگ حسين حاجي بابا ( مشكين )، «غزال حرم» ، «ساقي بي‌ساغر» و «لب تشنگان» شعر و آهنگ عين الله رضايي و امير مسعودرضايي ، «شب وصل» غزل فيضي دكني و آهنگ عين‌الله رضايي به علاقه مندان موسيقي عرضه شده است.

براساس اين گزارش در معرفي اين اثر موسيقايي مذهبی آمده است: در هر گوشه‌اي از جهان آيين‌هاي متنوعي وجود دارد كه هريك بيانگر فرهنگ و سنن آن نواحي است.در كشور ايران هم ايام سوگواري خامس آل عبا،حضرت امام حسين(ع) يكي از پر شورترين مراسمي است كه هر ساله با شكوه خاص خود آلام شيعيان را تسلي مي‌بخشد و پيروان سرور شهيدان ضمن سياه پوش کردن در و ديوار با برپايي مراسم عزاداري به خصوص سينه زني عشق خود را به خاندان نبوي نشان مي دهند . يكي از سبك هاي سينه زني كه از قديم الايام وجود داشته اما به دلايل عديده مسكوت و بلكه متروك گشته سبك و روش «زمينه خواني» است.

متاسفانه هنوز هم اكثريت قريب به اتفاق ايرانيان حتي اسم آن را هم نشنيده‌اند در صورتي كه اين گوشه‌اي از آداب و در حقيقت يك ميراث فرهنگي به شمار مي‌رود.

شايد اگر اين روش سينه زني و نوحه خواني معرفي مي‌شد بسياري از سبك‌هاي موهن امروزي مجال ظهور پيدا نمي‌كردند و موسيقي رثايي ما در قالب آهنگ و ترانه فلان آوازه خوان و آواز پاپ بيان نمي شد.

در نوحه‌خواني‌هاي معمول مداح ، دمي را به سينه زنان منتقل كرده و جواب مي‌گيرد اما در زمينه‌خواني در هر فرازي دم و ضرب آهنگ تغيير مي‌كند بدون اينكه مستمع فضاي اصلي را از دست بدهد و اين امر به وسيله مياندار با لحن نوحه‌خوان هماهنگ مي‌شود و هر نوحه ملودي خاص خود را دارد كه خواننده مجبور است، چارچوب اصلي را رعايت كند.يعني در حقيقت شاعران اين عرصه به تمام معني آهنگسازي را هم به عهده دارند و اينجاست كه خواننده لزوم دانستن رديف هاي موسيقي دستگاهي ايران را احساس مي‌كند.

شاعران معدودي در اين عرصه به نغمه سرايي پرداخته‌اند كه سرآمد و مقتداي همه آنها مرحوم حاج حسين بابا متخلص به مشكين است كه به حق در استادي او شكي نيست.»

آلبوم موسیقی تصنیف‌های دوره‌ی قاجار

nowruzi

آلبوم موسیقی «تصنیف‌های دوره‌ی قاجار» در ۲ سی‌دی از سوی موسسه‌ی فرهنگی- هنری ماهور منتشر شد.

به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی در این آلبوم که تصنیف‌های خوانده شد توسط «رضاقلی نوروزی» در آن گردآوری شده است، بخشی از موسیقی ایران در دوره‌‌ی قاجار را می‌توان شنید.

آثار نوازندگانی چون «درویش خان»/ تار، «باقرخان»/ کمانچه، «اکبرخان» /قانون، «مشیر همایون»/ پیانو، «حسین‌خان»/ویلن و «اسدالله خان»/سنتور، در کنار تصنیف‌خوانی رضاقلی نوروزی این مجموعه را شکل می‌دهند.

رضاقلى نوروزى شامبياتى (در برخى از منابعى كه اخيراً منتشر شده است رضاقلى نوروزى را همان رضاقلى تجريشى قلمداد كرده‌‏اند) از خوانندگان تصنيف و آواز ضربى و هم‌چنين از نوازندگان تمبك در اواخر دوره‌ی قاجار است. تاريخ تولد او به‌درستى مشخص نيست ولى قرائن حاكى از آن است كه وى در نيمه‌ی قرن سيزدهم يا حدود سال ۱۲۵۰ شمسى به‌دنيا آمده است. او در جوانى به شهربانى راه يافته و از اين‏رو به «رضاقلى‏خان نظميه» نيز مشهور بوده است (مشحون ۶۶۹ :۱۳۷۳).
شخصيت هنرى رضاقلى‏خان در تاريخ موسيقى دوره‏ى قاجار بسيار جالب و درخور توجه است. او از طرفى با موسيقى‏دانان طراز اول زمان خود همچون درويش‏خان (ف . ۱۳۰۵ش) و باقرخان رامشگر و حسين‏خان اسماعيل‏زاده، معاشرت و مراودت داشته و در كنسرت‏هاى انجمن اخوت كه به‏صورت گاردن پارتى در اوائل دوره‏ى مشروطيت به رهبرى درويش‏خان برپا مى‏شد نقش تصنيف‏خوان و نوازنده‏ى تمبك را داشته است (خالقى ۸۲ :۱۳۸۱ ). از طرف ديگر چون امرار معاش او از طريق كار در شهربانى بوده ظاهراً، برخلاف ساير نوازندگان تمبك زمان خود كه شأن اجتماعى پائينى داشته‏اند، از احترام بالايى نزد موسيقى‏دانان برخوردار بوده است. تصاويرى از رضاقلى برجاى مانده كه گوياى آن است كه موسيقى‏دانى خوش‏گذران و خوش‏محضر بوده و اوقات فراغت خود را با نوازندگان اهل حال زمان خود، مانند جهانگيرمراد معروف به حسام‏السلطنه (ف . ۱۳۴۰ش)، به عيش و طرب در باغ و طبيعت و مجالس انس مى‏گذرانده است.
شهرت رضاقلى‏خان عموماً به اجراى تصنيف و آواز ضربى بوده و، از آنجا كه اين نوع خوانندگى عامه‏پسند و مورد توجه زنان بوده است، در حلقه‏ى دوستان و شاگردان او دختران جوانى بوده‏اند كه از شيوه‏ى خوانندگى و معلومات او بهره مى‏برده‏اند؛ از آن جمله مى‏توان به قمرالملوك وزيرى (ف . ۱۳۳۸ش) و بتول پروانه اشاره كرد. قمر در حقيقت پس از آنكه به تهران آمد با رضاقلى‏خان آشنا شد و مدتى نزد او مشق آواز و تصنيف كرد (مشحون ۶۸۸ :۱۳۷۳). تصاويرى نيز از قمر و رضاقلى‏خان باقى مانده كه مبين رابطه‏ى نزديك بين آنهاست. بتول پروانه نيز، چنان‌كه سليمان اميرقاسمى (ف . ۱۳۵۵ش) عنوان كرده، مدتى نزد رضاقلى‏خان به فراگيرى تصنيف و آواز ضربى پرداخته است (همان: ۶۹۰).
از اشخاص ديگرى كه با رضاقلى‏خان رابطه‏اى نزديك داشته‏اند مشيرهمايون شهردار (ف . ۱۳۴۸ش)، پسرخواهر رضاقلى‏خان، بوده است. اين دو به همراه عده‏ى ديگرى از موسيقى‏دانان كه در ادامه درباره‏ى آنها صحبت خواهد شد براى ضبط صفحه به لندن مسافرت كردند.
رضاقلى‏خان در محله‏ى گلوبندك تهران كه اكنون جزو پارك شهر است زندگى مى‏كرده و احتمالاً در نظميه‏ى همين محله هم مشغول به كار بوده است (بديع‏زاده ۱۵۸ :۱۳۸۰). همسر او پرى‏جهان اصانلو خواهر مديرالدوله اصانلو (استاندار كرمانشاه) بود. او از پرى‏جهان‏خانم صاحب پنج فرزند شد. در اين ميان يكى از دخترانش به نام اخترالزمان به عقد جواد بديع‏زاده (ف . ۱۳۵۸ش) درآمد و بدين صورت بين اين دو خواننده‏ى بزرگ نيز وصلت صورت گرفت (همان).
بديع‏زاده در خاطرات خود عنوان مى‏كند كه او تحت تأثير رضاقلى‏خان صفحاتى را در آواز گريلى و رهاب اجرا كرده است (همان) امّا، از آنجا كه رضاقلى بلافاصله بعد از آشنايى بديع‏زاده با دخترش فوت كرده، در خاطرات بديع‏زاده اشاره‏ى زيادى به نام و احوال او نشده است. بديع‏زاده تنها مى‏نويسد: «پدرخانم من، رضاخان، زياد از آواز عارف و اخلاقيات او سخن نمى‏گفت ] …[ من گاهى از رضاقلى‏خان مى‏پرسيدم آواز عارف را شما مى‏پسندى؟ مى‏گفت: چنگى به دل نمى‏زند» (همان: ۷۶). از اين عبارت چنين بر مى‏آيد كه رضاقلى علاقه‏ى چندانى به عارف قزوينى (ف . ۱۳۱۲ش)، كه بدون شك بزرگ‏ترين سراينده‏ى تصنيف زمان خود بوده، نداشته است. از اين رو جاى تعجب هم نيست كه او در صفحات خود تصنيفى از عارف اجرا نكرده است.

رضاقلى نوروزى در سال ۱۳۰۹ شمسى از جهان رخت بربست.

درگذشت ۱۸ هنرمند موسیقی در سال ۸۸

امسال عرصه‌ی موسیقی جمعی از بزرگانش را از دست داد. پرویز مشكاتیان، فرامرز پایور، شهریار فریوسفی، فرمان بهبود و …. جمعی از اهالی موسیقی بودند كه در خاك آرمیدند.

به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی در آغاز سالی که پشت سر گذاشتیم در ۲۸ فروردین «استاد محمد حسین كیانی»، شاهنامه‌خوان شاخص و پیش‌كسوت منطقه‌ی قشقایی در ۱۰۸ سالگی درگذشت. در خرداد ماه «قادر عبداله زاده» معروف به «قال مه‌ره» از نوازندگان چیره‌دست شمشال کردستان از دنیا رفت.

در ۱۵تیر ماه درگذشت «شهریار فریوسفی» نوازنده‌ی‌ تار و سه‌تار، جامعه‌ی هنری کشور را داغ‌دار كرد. فریوسفی متولد ۱۳۳۵بود و در طول زندگی هنری‌اش از حضور استادانی چون علی اكبر شهنازی، هوشنگ ظریف و جلیل شهناز بهره‌های فراوان برد.

بر اساس این گزارش در تاریخ ۳۰ شهریور خبر درگذشت «پرویز مشكاتیان» نوازنده‌ی مطرح سنتور جامعه‌ی هنری را بهت‌زده كرد. او بر اثر ایست قلبی در منزل‌اش از دنیا رفت. «پرویز مشکاتیان» متولد ۲۴ اردیبهشت ۱۳۳۴ در نیشابور بود. او به عنوان یك آهنگ‌ساز، نوازنده‌ی سنتور، استاد دانشگاه و پژوهش‌گر فعالیت بسیار موفقی در عرصه‌ی هنر كشور داشت.

تصنیف «دشتی»، «غم انگیز»، «آستان جانان»، «شیدایی»، «سرانداز»، «سرو ناز»، «بیداد»، «كرد بیات»، «رزم مشترك»، «وطن»، «ایرانی»، «چوپانی پیروزی»، «طلوع»،‌ «جان جهان»، «سركش»،«دل انگیزان»، «گل‌نوش»، «صبح است ساقیا»، «چكاد»، «افسرده حال»، «شكر و شكایت»، از جمله آثار ماندگار اوست كه با صدای شهرام ناظری، محمدرضا شجریان و… ثبت شده‌اند.

هم‌چنین «محمدرضا كاكاوندی» یكی از اعضای كانون سازندگان ساز در سانحه‌ی هوایی هواپیمایی كاسپین جان باخت. كاكاوندی سازنده‌ی ساز كمانچه در سال ۱۳۶۷ فعالیت هنری خود را در زمینه‌ی ساخت آلات موسیقی در رشته كمانچه‌سازی آغاز كرد. وی توانست در سال ۱۳۸۲ در هجدهمین جشنواره‌ی موسیقی فجر در بین نوازندگان و سازندگان كمانچه، ساز خود را به عنوان یك كمانچه‌ی برگزیده مطرح كند و لوح افتخار را به كار خود اختصاص دهد. «حسن یوسف زمانی» آهنگ‌ساز برجسته كه حدود ۱۲ سال پیش به کانادا عزیمت کرده بود نیز در مرداد ۱۳۸۸ از دنیا رفت.

به گزارش ایسنا مرحوم یوسف زمانی بیش از ۴۰۰اثر با کلام و بی‌کلام و با همکاری نوازندگان و خوانندگان مختلف (از جمله محمدرضا شجریان و نادر گلچین) ساخته است که بسیاری از آنها جزو آثار ماندگار موسیقی ایرانی به شمار می‌روند.

شهریورماه هم «سید غلامرضا دبیری» ـ نوازنده‌ی ترومبون و پیانوـ و «فرخ حدادی» ـ نوازنده‌ی تارـ را از جامعه‌ی موسیقی ایران گرفت. سید غلامرضا دبیری متولد اردیبهشت ۱۳۱۱ از فارغ التحصیلان هنرستان عالی موسیقی و نوازنده سازهای بادی بود كه سال‌ها در اركستر سمفونیك تهران عضویت داشت.

فرخ حدادی متولد ۱۳۱۷ شهرستان كرمانشاه از ۱۶ سالگی در رادیو ایران به تك‌نوازی تار پرداخت. وی هم‌چنین مقامات تنبور را نزد استادانی همچون «نور علی الهی» و «درویش امیر حیاتی» فراگرفته ودر نوازندگی تنبور صاحب سبك بود.

«مصطفی گرگین‌زاده» موسیقی‌دان پیش‌کسوت روز ۱۴ مهر در بیمارستانی در تهران از دنیا رفت. گرگین زاده متولد سال ۱۳۰۱ در یکی از محله‌های قدیمی تهران و کارمند بازنشسته راه آهن بود که آموزش‌موسیقی را در «مدرسه‌ی موزیک نظام» نزد استادانی چون «غلام‌حسین مین‌باشیان»، «سروان داود نجمی» و «ایروانی اعظم» شروع کرد.

آذر ماه با درگذشت «فرامرز پایور» آهنگ‌ساز و نوازنده‌ی برجسته سنتور ایرانی در سن ۷۷ سالگی همراه شد.

این هنرمند موسیقی متولد ۱۳۱۱ در تهران است و از سال ۱۳۲۸ تحت تعلیم «ابوالحسن صبا» قرار گرفت و پس از شش سال، موفق به فراگیری دوره‌ی كامل ردیف موسیقی ایرانی (روی سنتور) و دریافت تقدیرنامه‌ای از صبا شد.

گردآوری، تنظیم و ارائه‌ی آثار هنرمندان قدیمی موسیقی ایران مانند: «درویش‌خان»، «عارف قزوینی»، «مرتضی ‌نی‌داوود»، «عبدالله دوامی»، «علی‌اكبر شیدا» و … بخشی از فعالیت‌های گسترده‌ی پایور هستند.

«شیخ‌محمد بیابان‌گرد» پیش‌کسوت موسیقی مقامی خراسان شمالی نیز در آذر ۸۸ از دنیا رفت. شیخ‌محمد از زمان کودکی هنر نواختن موسیقی مقامی را از پدرش آموخت و در مجالس متعدد به اجرای موسیقی می‌پرداخت، وی در اکثر سازها مهارت کافی داشت و در نواختن سازهایی مانند سورنا، دهل، کمانچه، دوتار و به‌خصوص «قوشمه» از تسلط كافی برخوردار بود. وی دارای مقامهای زیادی در جشنواره‌های شهرستانی، استانی و کشوری بود و در سن ۸۳ سالگی بر اثر بیماری از دنیا رفت.

ایسنا گزارش داد: دوشنبه ۲۱ دی ماه «سیمین آقا رضی» نوازنده‌ی پیش‌کسوت ساز قانون پس از یک دوره بیماری درگذشت. این نوازنده‌ی قدیمی قانون متولد سال ۱۳۱۷ در تهران بود و سهم به‌سزایی در نشر و گسترش این ساز مهجور داشت. وی با ارکسترهای مختلف از جمله ارکستر مرحوم خالقی همکاری داشت و در تهیه‌ی آلبوم‌های متعدد با صدای خوانندگان مختلفی همکاری کرده بود. یکی از آخرین کارهای آقارضی همکاری در ساخت موسیقی فیلم روز واقعه اثر مجید انتظامی بود.

در بهمن ماه «علی اكبر مهدی‌پور دهكردی» نوازنده‌ی برجسته‌ی سرنا از دنیا رفت. استاد علی اکبرمهدی‌پور سال ۱۳۱۴ در خانواده‌ای از ایل بختیاری به دنیا آمد و نواختن سرنا، کرنا و کمانچه را در میان خانواده خود فراگرفت. او درکنار سرنانوازی گاهی نیز بنا به ضرورت دهل می‌نواخت و به تکنیک‌های موسیقی آوازی ایل بختیاری آشنایی داشت. به واسطه‌ی همین آشنایی بود که در موسیقی تیتراژ سریال «روزی روزگاری» به آهنگ‌سازی «فرهاد فخرالدینی» و به کارگردانی «امرالله احمدجو» سرنا نواخته است.

در اسفند ۸۸ «ملا کمال‌خان هوت» خواننده و موسیقی‌شناس بزرگ سیستان‌وبلوچستان در سن ۶۸ سالگی به دلیل ضعف جسمی در شهرستان «چابهار» از دنیا رفت.

ملا کمال‌خان به سبك پهلوانی می‌خواند و آثار او از اصیل‏ترین و قدیمی‏ترین گونه‏های موسیقی بلوچی محسوب می‌شود و اعتبار و ارزش بسیاری نزد بلوچ‏ها دارد. دوران كودكی او در روستا و آزادانه در دل طبیعت به مكاشفه‌ی محیط و بازی گذشت. او در نوجوانی متوجه علاقه و گرایش خود به موسیقی وشعر شد. شعرها وملودی‌ها را به خاطر می‌سپرد و می‌خواند.

گفته می‌شود كمال خان از محبوبیت و معروفیت زیادی در بلوچستان برخوردار است، تا ‌آنجا كه برخی از موسیقی‌دوستان خود را مرید كمال خان می‌دانند و در بیشتر خانه‌ها آثاری ازاجراهای استاد وجود دارد.

«تهمورث کشکولی» خواننده‌ی برجسته موسیقی محلی قشقایی نیز در اسفند ۸۸ بر اثر ایست قلبی در شیراز درگذشت. کشکولی وسعت صدایی منحصر به فردی داشت و تنها کسی بود که همراه با ساز سرنا و در گام‌های بالای این ساز توانایی اجرای آواز داشت که در نوع خود بسیار عجیب بود. او همچنین در خوانندگی لری نیز از توانایی ویژه ای برخوردار بود.

«فرمان بهبود» نوازنده و مدرس پیشكسوت پیانو نیز اسفند ماه از دنیا رفت. او از موسیقی‌دانان فارغ التحصیل از هنرستان عالی موسیقی بود که سال‌ها در محضر «امانوئل ملیک اصلانیان» و خانم «اقلیا کمباجیان» آموزش دیده بود.

«استاد حسان اگزار چنانی‌زاده» نوازنده‌ی چیره‌دست و حماسه‌خوان پرآوازه دو روز پس از نواختن در بیست‌وپنجمین جشنواره‌ی موسیقی فجر درگذشت. استاد چنانی زاده از ۱۲ سالگی به خوانندگی و نوازندگی روی آورد که در واژگان بومی به آن «شاعری» می‌گویند. او بیت‌خوان حماسی خوی و بیت خوان آل‌الله است و هنر شاعری در خانواده آنان موروثی است.

چنانی‌زاده نزد بزرگانی نظیر «اکران شروبه» که سبک خواندن در خوزستان را تغییر داد آموزش دید. و هم به «بیت‌ها» و هم به «سطور» آشنایی کامل داشت.

و بالاخره در سال ۸۸ «حجت‌الله البرزی» عضو پیوسته‌ی كانون نوازندگان سنتی خانه‌ی موسیقی و نوازنده‌ی تمبك هم درگذشت.