
آلبوم موسیقی «تصنیفهای دورهی قاجار» در ۲ سیدی از سوی موسسهی فرهنگی- هنری ماهور منتشر شد.
به گزارش مجلهی موسیقی ملودی در این آلبوم که تصنیفهای خوانده شد توسط «رضاقلی نوروزی» در آن گردآوری شده است، بخشی از موسیقی ایران در دورهی قاجار را میتوان شنید.
آثار نوازندگانی چون «درویش خان»/ تار، «باقرخان»/ کمانچه، «اکبرخان» /قانون، «مشیر همایون»/ پیانو، «حسینخان»/ویلن و «اسدالله خان»/سنتور، در کنار تصنیفخوانی رضاقلی نوروزی این مجموعه را شکل میدهند.
رضاقلى نوروزى شامبياتى (در برخى از منابعى كه اخيراً منتشر شده است رضاقلى نوروزى را همان رضاقلى تجريشى قلمداد كردهاند) از خوانندگان تصنيف و آواز ضربى و همچنين از نوازندگان تمبك در اواخر دورهی قاجار است. تاريخ تولد او بهدرستى مشخص نيست ولى قرائن حاكى از آن است كه وى در نيمهی قرن سيزدهم يا حدود سال ۱۲۵۰ شمسى بهدنيا آمده است. او در جوانى به شهربانى راه يافته و از اينرو به «رضاقلىخان نظميه» نيز مشهور بوده است (مشحون ۶۶۹ :۱۳۷۳).
شخصيت هنرى رضاقلىخان در تاريخ موسيقى دورهى قاجار بسيار جالب و درخور توجه است. او از طرفى با موسيقىدانان طراز اول زمان خود همچون درويشخان (ف . ۱۳۰۵ش) و باقرخان رامشگر و حسينخان اسماعيلزاده، معاشرت و مراودت داشته و در كنسرتهاى انجمن اخوت كه بهصورت گاردن پارتى در اوائل دورهى مشروطيت به رهبرى درويشخان برپا مىشد نقش تصنيفخوان و نوازندهى تمبك را داشته است (خالقى ۸۲ :۱۳۸۱ ). از طرف ديگر چون امرار معاش او از طريق كار در شهربانى بوده ظاهراً، برخلاف ساير نوازندگان تمبك زمان خود كه شأن اجتماعى پائينى داشتهاند، از احترام بالايى نزد موسيقىدانان برخوردار بوده است. تصاويرى از رضاقلى برجاى مانده كه گوياى آن است كه موسيقىدانى خوشگذران و خوشمحضر بوده و اوقات فراغت خود را با نوازندگان اهل حال زمان خود، مانند جهانگيرمراد معروف به حسامالسلطنه (ف . ۱۳۴۰ش)، به عيش و طرب در باغ و طبيعت و مجالس انس مىگذرانده است.
شهرت رضاقلىخان عموماً به اجراى تصنيف و آواز ضربى بوده و، از آنجا كه اين نوع خوانندگى عامهپسند و مورد توجه زنان بوده است، در حلقهى دوستان و شاگردان او دختران جوانى بودهاند كه از شيوهى خوانندگى و معلومات او بهره مىبردهاند؛ از آن جمله مىتوان به قمرالملوك وزيرى (ف . ۱۳۳۸ش) و بتول پروانه اشاره كرد. قمر در حقيقت پس از آنكه به تهران آمد با رضاقلىخان آشنا شد و مدتى نزد او مشق آواز و تصنيف كرد (مشحون ۶۸۸ :۱۳۷۳). تصاويرى نيز از قمر و رضاقلىخان باقى مانده كه مبين رابطهى نزديك بين آنهاست. بتول پروانه نيز، چنانكه سليمان اميرقاسمى (ف . ۱۳۵۵ش) عنوان كرده، مدتى نزد رضاقلىخان به فراگيرى تصنيف و آواز ضربى پرداخته است (همان: ۶۹۰).
از اشخاص ديگرى كه با رضاقلىخان رابطهاى نزديك داشتهاند مشيرهمايون شهردار (ف . ۱۳۴۸ش)، پسرخواهر رضاقلىخان، بوده است. اين دو به همراه عدهى ديگرى از موسيقىدانان كه در ادامه دربارهى آنها صحبت خواهد شد براى ضبط صفحه به لندن مسافرت كردند.
رضاقلىخان در محلهى گلوبندك تهران كه اكنون جزو پارك شهر است زندگى مىكرده و احتمالاً در نظميهى همين محله هم مشغول به كار بوده است (بديعزاده ۱۵۸ :۱۳۸۰). همسر او پرىجهان اصانلو خواهر مديرالدوله اصانلو (استاندار كرمانشاه) بود. او از پرىجهانخانم صاحب پنج فرزند شد. در اين ميان يكى از دخترانش به نام اخترالزمان به عقد جواد بديعزاده (ف . ۱۳۵۸ش) درآمد و بدين صورت بين اين دو خوانندهى بزرگ نيز وصلت صورت گرفت (همان).
بديعزاده در خاطرات خود عنوان مىكند كه او تحت تأثير رضاقلىخان صفحاتى را در آواز گريلى و رهاب اجرا كرده است (همان) امّا، از آنجا كه رضاقلى بلافاصله بعد از آشنايى بديعزاده با دخترش فوت كرده، در خاطرات بديعزاده اشارهى زيادى به نام و احوال او نشده است. بديعزاده تنها مىنويسد: «پدرخانم من، رضاخان، زياد از آواز عارف و اخلاقيات او سخن نمىگفت ] …[ من گاهى از رضاقلىخان مىپرسيدم آواز عارف را شما مىپسندى؟ مىگفت: چنگى به دل نمىزند» (همان: ۷۶). از اين عبارت چنين بر مىآيد كه رضاقلى علاقهى چندانى به عارف قزوينى (ف . ۱۳۱۲ش)، كه بدون شك بزرگترين سرايندهى تصنيف زمان خود بوده، نداشته است. از اين رو جاى تعجب هم نيست كه او در صفحات خود تصنيفى از عارف اجرا نكرده است.
رضاقلى نوروزى در سال ۱۳۰۹ شمسى از جهان رخت بربست.
