برچسب: تعزیه خوانی

در گذشته های نه چندان دور همان استادان و بزرگانی که موسیقی ردیف دستگاهی را تدریس می کردند و خوانندگانی چون بنان،ادیب،تاج اصفهانی و… را تعلیم می دادند مداحان و تعزیه خوانان را نیز با توجه به آداب عزا و مرثیه به حضور می پذیرفتند .

از دیرباز تعزیه و هنر آواز ( موسیقی) درخدمت هم بوده و به نوعی مکمل یکدیگر بوده اند؛ این رابطه به بطن و متن دو مقوله موسیقی و نمایش باز می گردد که هر دو خاستگاهی فرهنگی و اجتماعی دارند. با نگاهی گذرا به آثارمناسبتی و مذهبی چند قرن گذشته متوجه می شویم که هر جا که اثری با همگرایی این دو خلق شده اثری ماندگار و تاثیرگذار به وجود آمده و هرجایی هم که این دو از یکدیگر غافل شده اند ابتذال خود نمایی کرده است.
در سالها و دهه ها اخیرکه نمودهای مختلف زندگی شهری با تمامی ویژگیهایش از جمله دستاوردهای تکنیکی و فناوری های ارتباطی،الگو پذیری،افزایش شتاب تحولات،کمرنگ شدن سنتها و…وهمچنین تهاجمات فرهنگی به شکلهای متنوع بروز یافته و سیمای زندگی مردم جوامع مختلف را دستخوش تغییر و تحولات اساسی کرده است بسیاری از شاکله های فرهنگی و هنری که در تعامل و ارتباطی تنگاتنگ همزیستی داشته و تولیداتی همسنخ و در جهت اغنای فرهنگی در کشور همراه داشته دچار تزلزل و از هم گسیختگی شده است.

این سستی و تزلزل در ابعاد مختلف رخ داده و به مرور زمان و همزمان با وخامت اوضاعی که در تولیدات به اصطلاح فرهنگی روی داده قابل مشاهده و لمس است به طوری که این تشخیص و ممیزی از سطح کارشناسان به سطح عمومی کشیده شده و تا حدی مردم و عوام را نیز با واکنش هایی وا داشته است.

نوحه خوانی،مرثیه خوانی،مقتل خوانی و …وبه طور کلی مداحی – که غلط مصطلحی برای القای واژه های یاد شده است – از جمله همین امور است که به علت بی توجهی به مبانی و اصول بنا شده به ابتذال کشیده شده است و زنگ خطر را برای متولیان امور فرهنگی به صدا درآورده است.

بر خلاف اینکه عده ای چنین می اندیشند که مداحی و تولید آثار مذهبی مقطعی و دوره ای و دارای تاریخ مصرفی چند روزه (ایام سوگواری) است و متولیان آن را باید فقط در نهادها و دستگاههای مرتبط با مساجد و مداحان جستجو کرد باید به این نکته انگشت تاکید گذاشت که همه دستگاههای فرهنگی کشور و تمامی دستگاههایی که به نوعی مسئولیت هنرهای نمایش و موسیقی را برعهده دارند موظف و مکلف به رسیدگی به این معضل هستند تا با آسیب شناسی کارشناسانه و با بهره گیری از متخصصان و هنرمندان به بازسازی ساختار و پروسه تولید آثار مذهبی بپردازند تا شاید با گذشت یک دوره چند ساله و تعلیم یک نسل، آب رفته را به جوی بازگردانند.

در گذشته های نه چندان دور همان استادان و بزرگانی که موسیقی ردیف دستگاهی را تدریس می کردند و استادانی چون بنان،ادیب،تاج اصفهانی و… را تعلیم می دادند مداحان و تعزیه خوانان را نیز با توجه به آداب عزا و مرثیه به حضور می پذیرفتند و آنان را به ظرایف و دقایق آواز خوانی و سپس مرثیه سرایی و مداحی آشنا می کردند ؛پرواضح است که گاه این تعلیم و تعلم بر و باری دوطرفه می داد چنانچه برخی از بزرگان آواز نیز از خانواده و خاندان مداحان نشو نما یافته و به جامعه معرفی می شدند.

متاسفانه این تعامل وهمزیستی پر برکت سالهاست که رنگ باخته و مغفول واقع شده است به طوری که بسیاری از مداحان و مرثیه خوانان بویژه در بین نسل نو و جوانان هیچ آشنایی و اشرافی به موسیقی و آواز ندارند و به تبع آن با شعر و ارتباط آن با موسیقی بیگانه اند و فن تلفیق کلام و نوا را نیز نمی دانند حال آنکه اولین و مهمترین و به عبارت بهتر و دقیق تر تنها ابزار ارائه مداحی و مرثیه خوانی تسلط به “نوا” و صدای خوش و آواز ایرانی است و حضور در صحنه بدون این ابزارقطعا مصداق همان جمله معروف سعدی است که :”..گرتوقرآن بدین نمط خوانی ببری رونق مسلمانی”.

• گروه موسیقی خبرگزاری مهر

ساختار موسیقی تعزیه بر مرکب خوانی استوار است و در هنر تعزیه به اندازه هر یک از شخصیتها گویش موسیقایی مبتنی بر موسیقی ردیف دستگاهی وجود دارد ولی متاسفانه تعداد زیادی از تعزیه خوانها از اصول و مبانی موسیقی ردیف دستگاهی فاصله گرفته اند.

ایرج نعیمایی پژوهشگر موسیقی ضمن بیان این مطلب هنر تعزیه را از مهمترین فاکتورهای حفظ میراث معنوی دانست و گفت : هنر تعزیه بر ردیف موسیقی دستگاهی استوار است و یکی از عوامل حفظ میراث موسیقی ردیف تعزیه بوده است. از همین رو، اگر نگاهی دقیق به هنر تعزیه و نوحه خوانی و مداحی در گذشته بیاندازیم به درستی متوجه می شویم که نوحه خوانها و مجریان تعزیه آشنایی کامل با موسیقی دستگاهی داشته اند به عنوان مثال اساتیدی چون طاهرزاده و تاج اصفهانی تسلط کامل به ردیفهای موسیقی داشتند و حتی در این زمینه تعلیماتی به علاقمندان به هنر تعزیه و یا مداحان و نوحه سرایان می دادند.

به گزارش مجله موسیقی ملودی به نقل از مهر، نعیمایی در ادامه به کاربرد موسیقی دستگاهی در اجرای آیینهای عاشورایی اشاره کرد و گفت: هر یک از فواصل موسیقایی کاربرد و تاثیرات خاص خودش را دارد. این فواصل در جهت ایجاد هیجان، برانگیختن روح حماسی، رحمت و شجاعت در روح انسان موثر است اما متاسفانه آنچه به عنوان موسیقی عاشورایی در حال حاضر از آن یاد می شود آن نوع موسیقی نیست که کاربرد آیینی داشته باشد. این در حالی است که اجرای تعزیه غیر از رعایت اصول موسیقی دستگاهی امکانپذیر نیست البته در بخش مخالف خوانی که متعلق به اجرای نقشهای منفی چون شمر، یزید و یا عمرسعد است اجازه آوازخوانی وجود ندارد و مجریان این نقشها دیالوگهای خود را با صدای بلند و حفظ خشونت در لحن صدا به صورت دکلمه اجرا می کنند تا زشتی رفتار این پرسوناژها برای مخاطب بیش از پیش مطرح شود.

این پژوهشگر موسیقی در ادامه صحبتهای خود ضمن انتقاد از تغییر شیوه اجرای تعزیه و نزدیک شدن آن به نمایشهای تئاتری گفت: هنر تعزیه از جمله مراسم خاصی است. در تعزیه گردانی و نوحه خوانی تماشاگر وجود خارجی ندارد و هر یک از مخاطبهای اجرا جزئی از صحنه تعزیه هستند از همین رو، هر گونه تغییر و دخل و تصرف در شیوه اجرای آن را نادرست می دانم.

نعیمایی در ادامه نقش کلام در شکل گیری موسیقی عاشورایی را مهم ارزیابی کرد و گفت : شعر به عنوان عاملی برای ارتباط بهتر مفاهیم با مردم همواره مورد توجه بوده است و مردم از طریق شعر با تاریخ و اعتقادات ارتباط پیدا می کنند اما در دهه اخیر شعر هم از گزند تخریب دور نمانده است و ادامه این روند همه دارایی گذشته ما را به زودی از بین می برد و در این بین رسانه ملی به اشاعه موسیقی نادرست عاشورایی با اشعاری سخیف و بسیار نازل دامن زده است و ردپای موسیقی مبتذل هم در آیین عاشورا دیده می شود و متاسفانه اشاعه این نادرستی تا اندازه ای بوده که ذائقه مردم را تغییر داده است.

وی در ادامه افزود : برای جلوگیری از این کجرویها در درجه اول باید محاوره از کلام موسیقی آیینی به خصوص حذف شود چون زبان محاوره زبان عام است اما در هنر در عین توجه به عام باید ادبیات مناسب به کار رود و هیچکس حق ندارد با هر عنوانی سطح را نازل کند به اعتقاد من وظیفه هنرمند و مسئولان و متولیان فرهنگی این است که عام را ارتقا دهد نه اینکه خاص را به انزال بکشانند به همین دلیل بیان محاوره در بحث موسیقی عاشورایی باید حذف شود چرا که کل جریان عاشورا را سخیف می کند و حتی در برخی موارد توهین به مقدسات تلقی می شود.

وی در ادامه به چگونگی احیای هنر تعزیه و موسیقی عاشورایی اشاره کرد و گفت : برای اجرای یک متن نمایشی در قالب تئاتر از مدتها قبل از اجرا تمرینهای متوالی انجام می شود تا نقش هریک از بازیگران تفهیم شود و برای اجرای یک تعزیه در گذشته هم چنین بوده که از مدتها پیش تمرینها آغاز می شده و به هر یک از افراد براساس نقشی که ایفا می کردند موسیقی ردیف دستگاهی را تعلیم می دادند و تحت آموزش کارگران و تعزیه گردان بودند و نقش افراد را هم از جهت حرکتی و هم از لحاظ لحن آوازی کنترل می کردند در حالی که در حال حاضر چنین آموزشی صورت نمی گیرد.

نعیمایی در پایان افزود : در۵۰ سال گذشته موسیقی هایی بسیار فرهیخته داشته ایم که باید با یک بازنگری به موسیقی امروزی درآید و آن را به مخاطب ارائه کرد و در این ارتباط نیاز به الگو سازی مناسب داریم.