برچسب: تصنیف

آلبوم موسیقی «شب‌جدایی» با صدای همایون شجریان از سوی شرکت «دل‌آواز» منتشر شد.
آلبوم شب جدایی اجرای دوباره‌ی تصنیف‌های شناخته شده‌ای از اساتید موسیقی سنتی ایران است که با وفاداری به همان شیوه، دوباره‌نوازی و اجرای مجدد شده است.
به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی این آلبوم که در ۷ قطعه با تنظیم «مزدا انصاری» و آواز «همایون شجریان» منتشر شده بازخوانی تعدادی از تصنیف‌های قدیمی موسیقی اصیل ایرانی‌ست.
این آلبوم شامل قطعات و تصنیف‌هایی چون «جانا به نگاهی» به آهنگ‌سازی «مرتضی محجوبی» و با شعری از «رهی معیری»، «بهار عاشق» به آهنگ‌سازی «روح‌الله خالقی» و با کلام «رهی معیری»، تصنیف «نام عاشق» یا «ناز و فتنه‌گری» به آهنگ‌سازی «مرتضی محجوبی» و با کلام «رهی معیری»، تصنیف «شب‌جدایی» به آهنگ‌سازی «مجید وفادار» و با کلام «رهی معیری»، تصنیف «افسانه‌ی عشق» به آهنگ‌سازی «منوچهر همایون‌پور» و با شعری از «پژمان بختیاری»، تصنیف «آتش جاودان» با آهنگ‌سازی «مرتضی نی‌داوود» و شعر «پژمان بختیاری» و یک قطعه‌ی ساز و آواز تحت‌عنوان «شب فراق» همراه با نوازندگی پیانوی مزدا انصاری و آواز همایون شجریان است که این هفت قطعه در این آلبوم «شب جدایی» گنجانده شده‌اند.
براساس این گزارش تصنیف‌های اجرا شده در آلبوم شب جدایی در دستگاه‌هایی مانند دشتی، ابوعطا و اصفهان بوده و این مجموعه با قیمت ۳۵۰۰۰ ریال در بازارهای موسیقی کشور عرضه شده است.

آلبوم موسیقی سرودهای قدیمی ایران با گردآوری و اجرای پیانوی «منوچهر صهبایی» از سوی موسسه‌ی ماهور منتشر شد.
به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی، آهنگ‌سازان این آلبوم موسیقی «آلفرد ژان-باتیست لومر»، «غلام‌رضا مین‌باشیان»، «علی‌محمد خادم‌میثاق»، «غلام‌حسین مین‌باشیان»، «فریدون فرزانه» و «ضیا مختاری» هستند.
منوچهر صهبانی که گردآوری آثار و اجرای پیانوی آن‌ها را در این آلبوم برعهده دارد در مورد اثر می‌نویسد: « در دهه‏ى ۱۳۷۰ شمسى، زمانى كه مشغول تحقيق در زمينه‏ى موسيقى چندصدايى ايران به منظور ارائه‏ى دومين تز دكتراى خود به دانشگاه استراسبورگ (فرانسه) بودم، در كنار آثار متعدد براى اركستر سمفونيك و يا گروه‏هاى مختلف موسيقى مجلسى، به قطعاتى براى پيانو دست يافتم. مهم‏ترينِ اين آثار مجموعه‏اى بود به نامِ «آوازها و تصنيف‏هاى ايرانى» اثر آلفرد ژان باتيست لومر. اين آثار را كه قبل از سال ۱۹۰۰ ميلادى تصنيف شده بودند، اينجانب در دهه‏ى ۱۳۷۰ شمسى براى اولين‏بار در سوئيس اجرا و ضبط و در سال ۱۳۸۲، با همكارى مؤسسه‏ى فرهنگى هنرى ماهور، در تهران منتشر كردم. گروه دوم از اين آثار قطعاتى بودند كه قبل از سال ۱۳۲۰ شمسى به‏عنوان »سرود« به‏وسيله‏ى موسيقيدانان آن زمان نوشته و سپس اكثر آنها، بدون اينكه اجرا شوند، به دست فراموشى سپرده شده بودند. در آلبوم حاضر با تعدادى از اين آثار آشنا مى‏شويد.

در كتاب‏‌هاى تاريخ موسيقى و رساله‌ها آمده است كه در سال ۱۲۵۲ شمسى (۱۸۷۳ ميلادى)، در مراسم ميهمانى‏اى كه ملكه ويكتورياى انگلستان به افتخار ناصرالدين‏شاه قاجار در قصر ويندسُر برگزار كرده بود، سرود ملى ايران نواخته شد. اين سرود تا سال ۱۲۸۸ شمسى، يعنى تا آخر سلطنت محمدعلى‏شاه قاجار، سرود ملى ايران بود. پس از جستجوى زياد، به يك نت‏نوشت براى پيانو از يك سرود ملى دست يافتم كه حدس مى‏زنم مى‏تواند همان سرودى باشد كه به آن اشاره شد. متأسفانه تابه‏امروز هيچ نت‏نوشتِ اركسترى‏اى از اين اثر نيافته‏ام. در اينجا سعى كرده‏ام نسخه‏ى پيانويى، كه تنها نت‏نوشتِ اصلى از اين اثر است، را بدون هيچ تغييرى اجرا كنم (قطعه‏ى ۱). هرگونه سازآرايى و يا شعرگذارى جديد بر روى اين اثر مى‏تواند به اصالت آن صدمه‏ى جبران‏ناپذيرى وارد آورد.

در سال ۱۲۸۸ شمسى، زمان سلطنت احمدشاه قاجار، سرود ملى جديدى به‏وسيله‏ى غلام‏رضا مين‏باشيان تصنيف شد (قطعه‏ى ۲) كه دومين سرود ملى ايران و اولين سرود ملى بعد از انقلاب مشروطيت است.

علی‌محمد خادم‏ميثاق يكى از بزرگ‏ترين خدمتگزاران به موسيقى ايران بود. در كنار فعاليت‏هاى ديگر هنرى، او قطعات متعددى تصنيف كرد كه از ميان آنها هشت سرود (قطعه‏هاى ۳ تا ۱۰) در اين مجموعه معرفى شده‏اند.

«سرود فوزيه» و سرود «جشن درخت‏كارى» (قطعه‏هاى ۱۱ و ۱۲) از ساخته‏هاى غلام‏حسين مين‏باشيان است.

قطعه‏هاى ۱۳ و ۱۴ در اين مجموعه هر دو نامِ «سرود هواپيمايى» دارند و گويا هر دو اثر براى مناسبت خاصى نوشته شده‏اند. قطعه‏ى ۱۳ اثر فريدون فرزانه است كه به‏خاطر دارم در اولين سال‏هاى تحصيلات موسيقى‏ام، يعنى اواسط دهه‏ى ۴۰، استاد سلفژ هنرستان عالى موسيقى بود. قطعه‏ى ۱۴ اثرى است از ضياء مختارى.

يكى از بزرگ‏ترين خدماتى كه اين موسيقيدان به تاريخ موسيقى كشورمان كرد اهداى نسخه‏اى از مجموعه‏ى «آوازها و تصنيف‏هاى ايرانى» اثر لومر به روح‏الله خالقى بود. در آذرماه ۱۳۳۳، يك نسخه‏ى چاپى از آن اثرِ ۵۰ صفحه‏اى از طرف ضياء مختارى به روح‏الله خالقى اهدا شد. خالقى اين مجموعه را در كتابخانه‏ى هنرستان ملى موسيقى، با شماره‏ى ۳۱۴، ثبت كرد. پشت جلد آن مجموعه جمله‏ى اهدايى و تاريخ آن از طرف ضياء مختارى و شماره‏ى فهرست كتابخانه از طرف روح‏اللَّه خالقى ديده مى‏شود. آن مجموعه را اينجانب از روى كپى نسخه‏ى اصل، كه به‏وسيله‏ى فرهاد فخرالدينى در اختيارم قرار گرفت، اجرا و ضبط كردم. اگر سخاوتمندى ضياء مختارى و درست‌كارى روح‏الله خالقى و دوستى فرهاد فخرالدينى نبود، براى من دستيابى به آن اثر غيرممكن مى‏شد و در نتيجه آن مجموعه‏ى بسيار مهم، كه يكى از اسناد پراهميت موسيقى ايرانى و يكى از اولين نت‏نويسى‏هاى آوازها و تصنيف‏هاى موسيقى كشورمان است، مثل بسيارى از آثار پرارزش ديگر كه براى هميشه مفقود شدند، هرگز به‏صورت كامل و اصيل اجرا و بر روى سى‏دى نمى‏آمد تا براى هميشه ماندگار بماند.

اميدوارم با انتشار مجموعه‏ى «سرودهاى قديمى ايران» شمعى، هرچند كم‏نور، در راه موسيقى چندصدايى ايران روشن و بدين‏وسيله خدمتى ناچيز به موسيقى كشورمان كرده باشم.»

آلبوم موسیقی «تصنیف‌های دوره‌ی قاجار» در ۲ سی‌دی از سوی موسسه‌ی فرهنگی- هنری ماهور منتشر شد.

به گزارش مجله‌ی موسیقی ملودی در این آلبوم که تصنیف‌های خوانده شد توسط «رضاقلی نوروزی» در آن گردآوری شده است، بخشی از موسیقی ایران در دوره‌‌ی قاجار را می‌توان شنید.

آثار نوازندگانی چون «درویش خان»/ تار، «باقرخان»/ کمانچه، «اکبرخان» /قانون، «مشیر همایون»/ پیانو، «حسین‌خان»/ویلن و «اسدالله خان»/سنتور، در کنار تصنیف‌خوانی رضاقلی نوروزی این مجموعه را شکل می‌دهند.

رضاقلى نوروزى شامبياتى (در برخى از منابعى كه اخيراً منتشر شده است رضاقلى نوروزى را همان رضاقلى تجريشى قلمداد كرده‌‏اند) از خوانندگان تصنيف و آواز ضربى و هم‌چنين از نوازندگان تمبك در اواخر دوره‌ی قاجار است. تاريخ تولد او به‌درستى مشخص نيست ولى قرائن حاكى از آن است كه وى در نيمه‌ی قرن سيزدهم يا حدود سال ۱۲۵۰ شمسى به‌دنيا آمده است. او در جوانى به شهربانى راه يافته و از اين‏رو به «رضاقلى‏خان نظميه» نيز مشهور بوده است (مشحون ۶۶۹ :۱۳۷۳).
شخصيت هنرى رضاقلى‏خان در تاريخ موسيقى دوره‏ى قاجار بسيار جالب و درخور توجه است. او از طرفى با موسيقى‏دانان طراز اول زمان خود همچون درويش‏خان (ف . ۱۳۰۵ش) و باقرخان رامشگر و حسين‏خان اسماعيل‏زاده، معاشرت و مراودت داشته و در كنسرت‏هاى انجمن اخوت كه به‏صورت گاردن پارتى در اوائل دوره‏ى مشروطيت به رهبرى درويش‏خان برپا مى‏شد نقش تصنيف‏خوان و نوازنده‏ى تمبك را داشته است (خالقى ۸۲ :۱۳۸۱ ). از طرف ديگر چون امرار معاش او از طريق كار در شهربانى بوده ظاهراً، برخلاف ساير نوازندگان تمبك زمان خود كه شأن اجتماعى پائينى داشته‏اند، از احترام بالايى نزد موسيقى‏دانان برخوردار بوده است. تصاويرى از رضاقلى برجاى مانده كه گوياى آن است كه موسيقى‏دانى خوش‏گذران و خوش‏محضر بوده و اوقات فراغت خود را با نوازندگان اهل حال زمان خود، مانند جهانگيرمراد معروف به حسام‏السلطنه (ف . ۱۳۴۰ش)، به عيش و طرب در باغ و طبيعت و مجالس انس مى‏گذرانده است.
شهرت رضاقلى‏خان عموماً به اجراى تصنيف و آواز ضربى بوده و، از آنجا كه اين نوع خوانندگى عامه‏پسند و مورد توجه زنان بوده است، در حلقه‏ى دوستان و شاگردان او دختران جوانى بوده‏اند كه از شيوه‏ى خوانندگى و معلومات او بهره مى‏برده‏اند؛ از آن جمله مى‏توان به قمرالملوك وزيرى (ف . ۱۳۳۸ش) و بتول پروانه اشاره كرد. قمر در حقيقت پس از آنكه به تهران آمد با رضاقلى‏خان آشنا شد و مدتى نزد او مشق آواز و تصنيف كرد (مشحون ۶۸۸ :۱۳۷۳). تصاويرى نيز از قمر و رضاقلى‏خان باقى مانده كه مبين رابطه‏ى نزديك بين آنهاست. بتول پروانه نيز، چنان‌كه سليمان اميرقاسمى (ف . ۱۳۵۵ش) عنوان كرده، مدتى نزد رضاقلى‏خان به فراگيرى تصنيف و آواز ضربى پرداخته است (همان: ۶۹۰).
از اشخاص ديگرى كه با رضاقلى‏خان رابطه‏اى نزديك داشته‏اند مشيرهمايون شهردار (ف . ۱۳۴۸ش)، پسرخواهر رضاقلى‏خان، بوده است. اين دو به همراه عده‏ى ديگرى از موسيقى‏دانان كه در ادامه درباره‏ى آنها صحبت خواهد شد براى ضبط صفحه به لندن مسافرت كردند.
رضاقلى‏خان در محله‏ى گلوبندك تهران كه اكنون جزو پارك شهر است زندگى مى‏كرده و احتمالاً در نظميه‏ى همين محله هم مشغول به كار بوده است (بديع‏زاده ۱۵۸ :۱۳۸۰). همسر او پرى‏جهان اصانلو خواهر مديرالدوله اصانلو (استاندار كرمانشاه) بود. او از پرى‏جهان‏خانم صاحب پنج فرزند شد. در اين ميان يكى از دخترانش به نام اخترالزمان به عقد جواد بديع‏زاده (ف . ۱۳۵۸ش) درآمد و بدين صورت بين اين دو خواننده‏ى بزرگ نيز وصلت صورت گرفت (همان).
بديع‏زاده در خاطرات خود عنوان مى‏كند كه او تحت تأثير رضاقلى‏خان صفحاتى را در آواز گريلى و رهاب اجرا كرده است (همان) امّا، از آنجا كه رضاقلى بلافاصله بعد از آشنايى بديع‏زاده با دخترش فوت كرده، در خاطرات بديع‏زاده اشاره‏ى زيادى به نام و احوال او نشده است. بديع‏زاده تنها مى‏نويسد: «پدرخانم من، رضاخان، زياد از آواز عارف و اخلاقيات او سخن نمى‏گفت ] …[ من گاهى از رضاقلى‏خان مى‏پرسيدم آواز عارف را شما مى‏پسندى؟ مى‏گفت: چنگى به دل نمى‏زند» (همان: ۷۶). از اين عبارت چنين بر مى‏آيد كه رضاقلى علاقه‏ى چندانى به عارف قزوينى (ف . ۱۳۱۲ش)، كه بدون شك بزرگ‏ترين سراينده‏ى تصنيف زمان خود بوده، نداشته است. از اين رو جاى تعجب هم نيست كه او در صفحات خود تصنيفى از عارف اجرا نكرده است.

رضاقلى نوروزى در سال ۱۳۰۹ شمسى از جهان رخت بربست.