بهزاد رئیسی/ مجله موسیقی ملودی: هیچ فکر کردید که چرا آثار موفق موسیقی پاپ جهان، بارها و بارها “بازخوانی”، “بازاجرایی” و “بازتنظیم” میشوند؟!
اما آثار موفق در ایران، یا فقط یک اجرا دارند، و یا معمولا تنها توسط خواننده اصلی ِ اثر، “بازخوانی” میشوند؟
- چرا “بازخوانی”، در موسیقی پاپ ایران کمتر انجام می شود؟
آهنگ besame mucho (به معنی “مرا ببوس”)، برای مثال بیش از ۱۲۰ بار، به شکل با کلام (به زبان های مختلف و توسط اشخاص بسیار) و بی کلام (اجراهای متعدد ارکسترال، تکنوازی) و… بازاجرایی و بازخوانی و ارائه مجدد شده است.
ولی در موسیقی پاپ ما، تنها تعداد اندکی از آهنگ های پاپ، “بازخوانی” شده اند….! (آنهم با تکیه بر اعتماد بنفس کاذب و پررویی اشخاص اجرا کننده، و بدون اجازه ی پدیدآورندگان اثر!) و صد البته بازخوانی آثار یونانی و ترکی و عربی هم بازار گَرمی دارد. من اسمش را میگذرام؛ “باز-دزدی”! (حالا اگر ملودی یا ترانه را به اسم شخص پدیدآورنده میزدند، کمتر دلمان می سوخت!)
علت اینجاست که در ایران این تصور اشتباه وجود دارد که وقتی (مثلا) ملودی و یا ترانه ای، جهت اجرا، به یک خواننده ارائه میشود، در واقع (به اصطلاح ِ غلط!) “واگذار” میشود! (یعنی “فروخته” می شود!)
یعنی چیزی شبیه به خریدن شلغم! کیلویی ۲ تومان. که وقتی کسی آن را می خرد، حق دارد همه اش را تا ته، و تنهایی بخورد. اگر هم کسی دست درازی کرد، با چنگال می زند روی دستش! و یا اینکه اصلا میتواند بریزدش توی جوب! (چون “مااال” خودش است!)
در حالی که (همانطور که در بخش اول اشاره شد)، اثر هنری، قابل “واگذاری”، خرید و فروش، و یا حتی “اهداء” نیست! مثلا ترانه سرا و یا ملودی ساز (که طبق همین قانون دست و پا شکسته موجود در ایران، صاحب انحصاری و ازلی و ابدی اثرش دانسته می شود)، صرفا میتواند برای اجرای اثرش توسط خواننده، در مقابل مبلغ توافق شده، یک “اجازه نامه” امضاء کند.
“اجازه نامه” به معنی اینست که خواننده، صرفا اجازه ی “اجرا”ی آن اثر را دارد (که تازه آن هم می تواند، فقط به “ارائه آلبومی” اثر، محدود باشد، و در قرارداد، اجرای هر کنسرت را منوط به “اجازه نامه” جدید کرد!). و این قرارداد، به هیچ وجه “تملک”ی نسبت به اثر، برای خواننده ایجاد نمیکند. پس اثرتان را به هرچند نفر که خواستید بسپارید، تا با اجراهای مختلف و (اگر “ترانه سرا”اید) با ملودی های چند ملودی-ساز، اثرتان بیشتر و بهتر شنیده شود.
در همه کشورهای آدم حسابی دنیا، وقتی کسی بخواهد یک اثر را (تفاوتی نمی کند که مجری اصلی و نخستین آن، چه کسی باشد)، “بازخوانی” کند، باید از صاحبان اثر (که همان “پدیدآورندگان” اثر باشند،)، یا وراث آنها، “اجازه نامه” بگیرد (و نه از خواننده و یا تهیه کننده و یا شرکت یا…!) و “حق اجرا” پرداخت کند.
پس خیلی واضحه که مثلا یک “ترانه سرا” یا “ملودی ساز” (melodist)، دوست دارد که اثرش، توسط تعداد هر چه بیشتر ِ هنرمندان، ارائه بشود تا از همه ظرفیت و قابلیت اثرش، بوسیله استعدادهای مختلف استفاده شود، و هم اینکه “حق اجرا”ی بیشتری دریافت کند.
در حالی با فرهنگ اشتباهی که در ایران وجود دارد؛ هر کسی که بابت اثر پول پرداخت کرده است، صاحب اثر شناخته می شود! که هم فرهنگ اشتباهی است، و هم اصولا این تملک و تصاحب، فاقد وجه قانونی است.
و مسلما هر خواننده ای، دوست دارد مجری اول و آخر هر اثری خودش باشد، تا مبادا دیگران اجرای بهتری انجام بدهند…. پس اجازه ی اجرای مجدد اثری که خوانده است را به هیچکس نمی دهد.
متاسفانه همین مسئله در رابطه مالی بین شرکت و خواننده هم وجود دارد. یعنی شرکت فکر میکند چون دوزار چک (معمولا هم بی محل!) کشیده، آلبوم را عین یک دیگ حلیم تصاحب کرده، و همه اش را میخواهد تنهایی بخورد و به کسی هم نمیدهد…! چیزی هم بگویید، میگوید (بلانسبت!) : “دست خر کوتاه! پولشو دادم دادا…!؟”
کمک کنید تا این مساله را همه به هم بگوییم. انقدر برای هم تکرار کنیم که بصورت یک فرهنگ و یک چیز طبیعی دربیاید. همانطور که صورت اشتباهش، بر اثر تکرار، جا افتاده، صورت درستش هم با تکرار، جا خواهد افتاد.
- بهزاد رئیسی/ مجله موسیقی ملودی
